1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

Kultura

Izraelska opera we Wrocławiu. "Lady Gaga lat 20-tych"

Dwie izraelskie opery i ten sam temat - po premierach w Luksemburgu, Bonn i Kolonii polskie prawykonanie odbyło się we Wrocławiu, tegorocznej europejskiej stolicy kultury.

Uta C.Georg singt in der Kammeroper Gespräch mit einem Stein (Christophe Olinger)

Scena z "Rozmowy z kamieniem" (Luksemburg, 2016)

Bohaterka pierwszej opery to starsza poetka mieszkająca w biedzie i samotności, w świecie swoich fantazji i swojej sztuki. Bohaterka drugiej to młoda dziewczyna, która próbuje zgłębić tragiczną historię swoich rodziców i rodzinne tajemnice. Dwa pokolenia i dwa rozdziały historii kultury Izraela to temat dwóch współczesnych oper kameralnych, których polska prapremiera odbyła się w czwartek (1.12.2016) we wrocławskiej synagodze "Pod białym bocianem".

Tytułową bohaterką "Else" jest kultowa niemiecko-izraelska poetka epoki ekspresjonizmu Else Lasker–Schüler (1869-1945). Poświęcona jej opera wyszła spod pióra Josefa Tala (1910-2008), uważanego za ojca izraelskiej muzyki XX wieku. Język muzyczny "Else" jest atonalny, bogaty w chropawe, pełne niepokoju współbrzmienia . Druga opera kameralna pt. "Rozmowa z kamieniem" to dzieło urodzonej w 1954 izraelskiej kompozytorki Elli Milch-Scheriff. Pod względem języka muzycznego trudno wyobrazić sobie większy kontrast. "Rozmowa z kamieniem" aż kipi od czarujących rytmów tanga i bluesa.

Josef Tal (Etan Tal)

Urodzony w Pniewach koło Poznania Josef Tal uważany był za ojca izraelskiej muzyki XX wieku

Ta sama kultura pamięci

Pomimo tego kontrastu jest coś, co łączy oba te dzieła. Starsza pani, która sens życia odnajduje tylko w swojej poezji i młoda dziewczyna, która swoim poszukiwaniu prawdy nie znajduje odpowiedzi na dręczące ją pytania, opowiadają w gruncie rzeczy podobną historię – uważa śpiewaczka Shira Patchornik. – Starsze pokolenie przeżyło wielką tragedię. Wszyscy, którzy przyszli po nich, do dzisiaj zmagają się z jej konsekwencjami.  Dla Izraelczyków obie te opery uosabiają tę samą kulturę pamięci. Łącząc je przemawiamy do każdego człowieka – tłumaczy artystka, która śpiewa obie główne role w tych operach.

Deutschland Literatur Schriftstellerin Else Lasker-Schüler (picture-alliance/akg)

Else Lasker-Schüler: "Lady Gaga" lat 20-tych

Także w inscenizacji polsko-niemieckiego reżysera Bruno Bergera-Gorskiego obie opery stapiają się w jedno wielkie dzieło.

Bohaterka pierwszej opery była kimś na kształt Lady Gaga Republiki Weimarskiej, Niemiec lat dwudziestych i początku trzydziestych XX wieku. Lasker–Schüler była kreatywną skandalistką, malowała, rysowała, pisała ekspresjonistyczne i surrealistyczne wiersze, bawiła się mężczyznami, miała nieślubnego syna, angażowała się przeciwko prześladowaniu osób orientacji homoseksualnej w Niemczech i na rzecz pojednania między Żydami i Arabami. Także po jej emigracji do Palestyny w 1933 roku kontynuowała swoją twórczość artystyczną stając się wielką poetką niemieckiej moderny.

Dwie opery, podobne motywy

W scenie z "Else" bohaterka pcha wózek wypełniony rupieciami w otoczeniu stosów białej odzieży, Wygląda na zwariowaną. W drugiej operze "Rozmowa z kamieniem" widać takie same stosy białej odzieży. Towarzyszy im tym razem projekcja rzeźby Daniela Spoerri'ego przedstawiającej tancerza symbolizującego śmierć. Bohaterka chce wniknąć w kamień mądrości, aby dzięki niemu wszystko zrozumieć. Pytania dziewczyny zadawane są po hebrajsku. Odpowiedzi kamienia są po polsku. Dialog ten uzupełniany jest przez dwa chóry żeńskie i poetycki komentarz.

Bruno Berger-Gorski (privat)

Reżyser Bruno Berger-Gorski ma polskie korzenie

Opera ma związek z biografią kompozytorki. Rodzice Elli Milch-Scheriff przeżyli horror niemieckiej okupacji, ale musieli opuścić Polskę w 1946 r. z powodu antysemickich nastrojów.  Przez całe późniejsze życie milczeli na ten temat. Dopiero z dziennika ojca kompozytorka dowiedziała się, co było powodem ich wyjazdu z Polski. "Po raz pierwszy komponowałam do polskiego tekstu łącząc go z moim właściwym językiem ojczystym, hebrajskim" – napisała kompozytorka w komentarzu do swojej opery.

Trudny temat

Musiktheater aus Israel Gespräch mit einem Stein (Christophe Olinger)

Scena z opery "Rozmowa z kamieniem" (Luksemburg, 2016)

Także dla mieszkającego w Wiedniu reżysera Bruno Bergera-Gorskiego inscenizacja obu oper zawiera w wątki osobiste. Jego ojciec pochodził z Polski. Nawiązują do tego teksty Wisławy Szymborskiej wyświetlane na ekranie, podkreślające metafizyczny wymiar akcji opery. Chodzi tu o niemożność zrozumienia natury i wszechświata przez człowieka. Fiasko komunikacji to także centralne przesłanie "Elsy".

Dla prowadzącego orkiestrę brytyjskiego dyrygenta Hilary Griffithsa obsada głównych ról w tych dwóch operach przez tę samą młodą śpiewaczkę nie jest niekonsekwentna. – Else w wieku 70 lat czuła się jakby miała 17. Ten, kto dożyje tego wieku wie, że świat uczuć się nie zmienia. Stąd siła sztuki jest uniwersalna. Umożliwia ona nam przeżywanie wspomnień i historii innych ludzi. To bardzo ważne – twierdzi Griffiths.

Rick Fulcker / Bartosz Dudek