1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

فرهنگ و هنر

تهران و رؤیای پایتخت کتاب جهان

یونسکو هر سال شهری را به‌عنوان پایتخت کتاب جهان انتخاب می­کند. معیار گزینش میزان کتابخوانی، شمار کتابخانه و کتابفروشی و وضع ناشران است. ایران این شرایط را دارا نیست ولی مقامات ایران می‌خواهند تهران پایتخت کتاب جهان باشد.

۹۵ درصد مردم ایران کتاب نمی‌خوانند

۹۵ درصد مردم ایران کتاب نمی‌خوانند

آمار رسمی نشان می­دهد ایران در مورد هیچ یک از این معیارهای یونسکو وضعیت قابل قبولی ندارد. با این همه سازمان فرهنگی هنری شهرداری پس از ناکامی در سال ۱۳۸۳، امسال نیز تهران را نامزد پایتختی کتاب جهان کرده است.

وضعیت کتاب و کتاب­خوانی در ایران اگر نسبت به چهار سال پیش بدتر نشده باشد بهتر نشده. این را اغلب ناشران مستقل می­گویند و کاهش تیراژ کتاب نیز آن را تأیید می­کند. سرانه­ی ناچیز مطالعه ایرانیان، شاهد دیگر وضعیت بحرانی نشر در کشور است. به رغم این، مسئولان فرهنگی تهران از یونسکو انتظار دارند این شهر را به عنوان پایتخت کتاب جهان معرفی کند.

۹۵ درصد مردم کتاب نمی­خوانند

رئیس کتاب­خانه ملی، علی اکبر اشعری می­گوید متوسط شمارگان کتاب در کشور ۴۵۰۰ نسخه است که با توجه به باسواد بودن ۸۰ درصد از جمعیت ۷۰ میلیونی جوابگوی این تعداد نیست. حجت‌الاسلام رسول جعفریان رئیس کتاب­خانه مجلس این رقم را پنج هزار نسخه اعلام کرده و می­گوید این تیراژ به نسبت جمعیت فارسی­زبانان مناسب است. با این همه خبرگزاری مهر ۱۴ اسفند از قول جعفریان نقل می‌کند که «حدود ۹۵ درصد از مردم ایران کتاب­خوان نیستند.» از سوی دیگر همین تیراژ اندک نیز واقعی نیست. بخش بزرگی از شمارگان متوسط کتاب متعلق به کتاب­های مذهبی است که بسیاری از آنها جنبه­ی تبلیغاتی دارند. در سال­های اخیر چاپ نخست بسیاری از کتاب­ها، به گواهی شناسنامه­ی آنها، در تیراژهای میان هزار تا هزار و پانصد نسخه­ای منتشر می­شوند.

چند دقیقه مطالعه در روز

رئیس کتاب­خانه ملی اردیبهشت ماه سال ۸۷ سرانه‌ی کتاب­خوانی ایرانیان را ۶ دقیقه در شبانه روز اعلام کرد و گفت حدود دو سوم این میزان به مطالعه‌ی کتاب­های درسی مربوط می­شود. اعلام این آمار در آستانه برگزاری بیست و یکمین نمایشگاه کتاب تهران سر و صدای فراوانی برپا کرد. برخی از مسئولان فرهنگی با نادرست خواندن این ارقام مدعی شدند هنوز آمار دقیقی در این زمینه وجود ندارد.

وزیر ارشاد محمد حسین صفارهرندی ۱۹ بهمن ماه با انتقاد از کسانی که سرانه مطالعه را ۳ دقیقه اعلام کرده­اند گفت: «اخیراً نهاد کتاب­خانه‌های عمومی مطالعه­ای انجام داده و در نتیجه به رقم ۱۸ دقیقه‌ای مطالعه برای هر ایرانی رسیده.» صفارهرندی مدعی است رقم ۳ دقیقه مربوط به پیش از انقلاب است و بر اساس بررسی­های جدید ایرانیان ۶ برابر کتاب­خوان­تر از آن دوران شده­اند.

کاهش تعداد کتاب فروشی­ها

ظاهرا تا کنون حدود ۹ هزار مجوز نشر صادر شده است. آگاهان می­گویند از این تعداد تنها حدود دو هزار ناشر فعال هستند. در حالی که تعداد ناشران ایران چندان کم نیست، تعداد کتاب­فروشی­ها به نسبت جمعیت بسیار اندک است. مطابق آماری که وزارت ارشاد آذرماه امسال منتشر کرد در سراسر ایران کمتر از سه هزار کتاب­فروشی وجود دارد. بیش از ۷۵ درصد از کتاب­فروشان واقعی در تهران متمرکز هستند و بسیاری از شهرستان­ها اصلا کتاب­فروشی ندارند. بررسی­ها نشان می­دهد در سال­های اخیر تعداد کتاب­فروشی­ها کمتر نیز شده است. سعيد جلالي،‌رئيس اتحاديه ناشران و كتاب­فروشان تبریز سی و یکم تیرماه ۸۷ در نشست سراسری این صنف در تهران گفته است، تبریز در سال ۱۳۳۵ دارای ۳۳ کتاب­فروشی بوده و اکنون با گذشت چهل سال این تعداد به ۲۷ کتاب­فروشی کاهش یافته است.

معیارهای انتخاب پایتخت کتاب

مـيـزان كـتـاب­خوانی، تعداد کتاب­خانه‌ها و کتاب­فروشی­ها، و زيرساخت‌هاي نشر و توليد كتاب از جمله شاخص­هایی است که برای برگزیده شدن به عنوان پایتخت کتاب جهان مورد توجه قرار می­گیرد. به رغم تمرکز کتاب­فروشی­ها و ناشران فعال در تهران، این شهر هیچ یک از شاخص­های لازم برای برگزیده شدن را ندارد. با این همه سازمان فرهنگی هنری شهرداری، تهران را به عنوان نامزد سال آینده معرفی کرده است. معاون فرهنگی این سازمان می­گوید پنجاه کارشناس از نهادهای مختلف بسیج شده­اند تا اسناد و مدارک لازم را تا پایان اسفند ماه آماده کنند و در اختیار یونسکو بگذارند.

مانع بزرگ، امید کوچک

یکی دیگر از موانع بزرگ تهران برای پایتخت کتاب شدن، نپیوستن ایران به قانون جهانی کپی رایت است. اکثر کتاب­های ترجمه شده که پشت ویترین کتابفروش­های این شهر به چشم می­خورند در واقع کپی غیرقانونی به شمار می­روند و حق مؤلف و ناشر اصلی در انتشار آنها رعایت نشده است. منظر فرهنگی شهر یکی دیگر از معیارهای انتخاب یونسکو است. با وجود میلیون­ها کتابی که با قوانین جهانی تولید آنها بی­ضابطه صورت گرفته، بعید است «منظر فرهنگی» تهران مورد تایید نهادهای بین­المللی باشد.

ظاهرا مسئولان به یکی دیگر از معیارهای انتخاب یونسکو دل خوش کرده­اند. مهدی جهرمی مشاور سازمان فرهنگی هنری شهرداری به خبرگزاری کتاب گفته است، با توجه به منطقه بندی یونسکو و قصد این نهاد برای دادن شانس برابر به منطقه­های مختلف جهان، تهران نیز می­تواند در قیاس با پایتخت­های دیگر منطقه یکی از گزینه­ها باشد. برخی از دست­اندرکاران نشر معتقدند، مسئولان بهتر است به جای این اقدام­های نمایشی فکری به حال مطالعه­ی چند دقیقه­ای مردم و تولید و عرضه­ی کتاب کنند.

در همین زمینه: