1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

جهان

ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سالهای اخیر بیش از هر موضوع دیگری، درگیر سه پرونده‌ی هسته‌ای در ارتباط با عراق، کره‌ی شمالی و ایران بوده است. ظاهرا" طولانی‌ترین آنها پرونده‌ی ایران است. مروری بر مناسبات ایران و آژانس.

default

سرآغاز فعالیت‌های هسته‌ای ایران

در زمان ریاست جمهوریِ آیزنهاور (Dwight D. Eisenhower)، ایران و آمریکا برای نخستین بار در سال ۱۹۵۷ یک موافقتنامه‌ی همکاریِ هسته‌ایِ غیر نظامی، زیر عنوان "اتم برای صلح" امضاء کردند که این قرارداد، در واقع سرآغاز "هسته‌ای شدن" ایران محسوب می‌شود.

در سال ۱۹۶۷، رآکتور تحقیقاتی پنج مگاواتی دانشگاه تهران، توسط آمریکا راه‌اندازی شد و مقدار ۵٫۵۴۵ کیلوگرم اورانیوم غنی شده برای استفاده در آن، به همراه ۱۱۲ کیلوگرم پلوتونیوم، برای راه‌اندازی آن نیز در اختیار ایران قرار گرفت.

اما انگیزه‌ی آمریکا در آن مقطع،‌ در تشویق ایران به هسته‌ای شدن، به اختلافات این کشور با شوروی سابق در دوران جنگ سرد بازمی‌گردد. آیزنهاور، در سال ۱۹۵۷، در دیدار با دولتمردان آلمان غربی، فرانسه و انگلیس، از احتمال حمله‌ی ناگهانی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، به مرزهای شمالی ایران، ابراز نگرانی کرد.

آمریکا معتقد بود که چون مردم جمهوری‌های آن‌سوی رود "ارس" (قزاقستان، ترکمنستان، قرقیزستان، ازبکستان، تاجیکستان و آذربایجان) همانند ایرانیان مسلمان هستند، احتمال دارد شوروی از طریق این مناطق، ایران را هدف قرار دهد.

بر پایه‌ی همین نگرانی، تجهیز ایران به دانش هسته‌ای، آغاز شد و به سرعت ادامه ‌کرد. ایجاد پایگاههای مدرن در مناطق شمالی ایران (بهشهر و کبکان مشهد) از سوی آمریکا، مؤید این موضوع است.

عضویت در آژانس

در سال ۱۹۵۸، یعنی یک سال بعد از امضاس موافقتنامه‌ی ایران و آمریکا، دولت وقت ایران، به عضویت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (I.A.E.A) درآمد.

در سال ۱۹۶۸، "قرارداد منع گسترش سلاح‌های اتمی" (N.P.T) توسط دولت ایران به امضاء رسید. این قرارداد، پیمان‌نامه‌ای است که از سال ۱۹۶۸ تهیه شده و موضوع آن جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای است. با وجود این‌که بیش از ۱۸۸ کشور جهان این معاهده‌ را امضاء کرده‌اند، کشورهای هند، پاکستان و اسرائیل، تا کنون از پیوستن به آن خودداری کرده‌اند.

هم‌‌اکنون، روسیه که در دوران جنگ سرد، از دستیابی ایران به قدرت اتمی نگران بود، به متحد اصلی این کشور در زمینه انرژی هسته‌ای تبدیل شده‌است. به این معنی که امروزه جای قدرت‌های بزرگ در تعامل و تقابل با مسأله‌ی هسته‌ای ایران، کاملاً عوض شده است.

نکته‌ی جالب‌تر این‌که، مخالفت اسرائیل در قبال برنامه‌ی هسته‌ای ایران، منحصر به سال‌های بعد از انقلاب نمی‌شود. در جریان جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۷۳، ایران همکاری با اَنور سادات، رئیس‌جمهور وقت مصر را توسعه داد. این موضوع، باعث نگرانی اسرائیل شد و اتمی شدن ایران و احتمالاً تجهیز این کشور به بمب اتمی توسط آمریکا، این نگرانی را شدیداً افزایش ‌داد. ولی از آن‌جایی که دولت ایران، متحد نزدیک آمریکا و غرب در منطقه بود، اسرائیل نمی‌توانست آشکارا وارد کشمکش شود و مخالفت‌ها بیشتر به رسانه‌ها محدود می‌شد.

تولد سازمان انرژی اتمی

در سال ۱۹۷۴ شاه ایران تشکیل سازمان انرژی اتمی ایران را به سرپرستی دکتر اکبر اعتماد – که در سوئیس در رشته‌ی فیزیک تحصیل کرده بود - اعلام کرد. این سازمان به‌صورت مستقیم زیر نظر شاه اداره می‌شد و بخش اعظمی از کارکنان آن‌را فارغ‌التحصیلان رشته‌‌ی فیزیک تشکیل می‌دادند.

برنامه‌ی هسته‌ای ایران تا انقلاب اسلامی ادامه پیدا کرد که مهم‌ترین نماد آن در این مدت، نیروگاه اتمی بوشهر بوده است. قرارداد ساخت این نیروگاه، با شرکت آلمانی "کرافت ورک اونیون" (K.W.U) در اواسط دهه‌ی ۱۹۷۰ به امضا رسید، ولی با وقوع انقلاب 1357 (1979) عملیات ساختمانی آن متوقف شد. شرکت‌های آلمانی، عملیات عمرانی نیروگاه بوشهر را پس از انقلاب، مجدداً از سرگرفتند اما دیری نپایید که جنگ عراق و ایران – در سال ۱۹۸۰ - باز هم کار را متوقف کرد.

این نیروگاه بارها در جنگ، مورد حمله‌ی نیروی هوایی ارتش عراق قرار گرفت و پس از جنگ هم، دولت آلمان تحت فشار آمریکا، از ادامه‌ی ساخت این مجموعه سرباز زد. سرانجام در سال ۱۹۹۵، طی قراردادی ۸۰۰ میلیون دلاری، ادامه‌ی کار به شرکتی روسی واگذار شد. در حال حاضر هزینه‌ی ساخت یکی از این دو نیروگاه از مرز ۳ / ۱ میلیارد دلار هم گذشته است.

طبق برنامه قرار بود که این نیروگاه در سال ۲۰۰۳ به پایان برسد، اما ساخت آن همچنان ادامه دارد.

آغاز بحران در مسائل هسته‌ای ایران

سال ۲۰۰۱، آغاز بحران هسته‌ای ایران است؛ یعنی زمانی‌که منابع اطلاعاتی آمریکا عنوان کردند که تأسیسات هسته‌ای ایران، نه در نیروگاه آب ‌سبک بوشهر، بلکه در "اماکن نظامی" قرار دارند.

تمرکز برروی فعالیت‌های هسته‌ای ایران در نطنز و اراک و ادامه‌ی مناقشات با غرب، موجب شد تا نام ایران در میان کشورهایی قرار بگیرد که آمریکا آن‌ها ‌را "محور شرارت" می‌نامد. سرانجام در تابستان ۲۰۰۳، پرونده‌ی هسته‌ای ایران، برای نخستین بار در نشست "حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی" مطرح شد. در همین زمان نیز، نخستین گزارش محمد البرادعی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در مورد فعالیت‌های هسته‌ای ایران، به این شورا ارائه شد.

نتیجه‌ی نشست ۳۵ عضو شورای حکام آژانس، صدور بیانیه‌ای بود به این مضمون: ایران باید پروتکل الحاقی پیمان منع گسترش سلاح‌های اتمی را امضاء و با بازرسان آژانس، برای بازدید از تمام تأسیسات خود، به صورت سرزده و نامحدود ، همکاری کند. توقف تزریق گاز، به سانتریفیوژهای واحد نطنز نیز از دیگر مفاد این بیانیه بود.

در پی بی‌توجهی ایران به درخواست آژانس و تشدید حساسیت بین‌المللی، سپتامبر ۲۰۰۳ دومین نشست حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در "وین" برگزار شد و این بار بیانیه‌ی تندی برضد ایران صادر و برای اجرای مفاد آن، که همانا تعلیق فعالیت‌ها بود، یک ضرب‌العجل زمانی معین شد.

سرانجام علی اکبر صالحی، نماینده‌ی وقت ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در دسامبر ۲۰۰۳، پروتکل الحاقی پیمان منع گسترش سلاح‌های اتمی را امضاء کرد تا تأسیسات این کشور، در معرض بازرسی بی‌قید و شرط بازرسان آژانس قرار گیرد.

تعلیق فعالیت‌ها

در تاریخ نهم آوریل ۲۰۰۴ و پس از فشارهای بین‌المللی ، سرانجام تعلیق تولید سانتریفیوژها، رسماً از سوی غلامرضا آقازاده، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، اعلام شد. البته این تعلیق مدت زیادی دوام نیاورد و ایران، پس از این‌که آژانس را به خواسته‌های خود بی‌تفاوت دید، با فک پلمپ از تجهیزات نطنز، تولید سانتریفییوژها را از سر گرفت و در عین حال اطمینان داد که فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم، همچنان معلق باقی خواهند ماند.