1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

جامعه و فرهنگ

از شرنگ شرنگ پای زیب تا پروازهای بلند (3)

پیمودن راهی که قمر گل پشت سر گذاشته به هیچ وجهی ساده و آسان نبود. با اینکه خانواده او با آوازخوان شدن یک زن مشکلی نداشت، ولی خویشاوندان و محیط او به هیچ رو طرفدار این انتخاب - از نظر آنان - ناپسند او نبوده اند.

default

رادیو دویچه وله، در سلسله برنامه های «یک پنجه ساز؛ گپی با هنرمند» به معرفی هنرمندان می پردازد. یما ناشر یکمنش، نویسنده افغان و همکار صدای آلمان تهیه این سلسله برنامهها را به عهده دارد. تعداد دیگری از هنرمندان افغان نیز در این برنامه معرفی میشوند.

"من از همان کودکی ها و نوجوانی ها پای زیب (خلخال) را خوش داشتم. در جلال آباد بین دختران و زنان بستن پای زیب بسیار رواج دارد. یکی از روزها پای زیبی را که تازه خریده بودم بستم و مشغول انجام کاری بودم که دیدم زاخیل مرحوم به پاهایم نگاه می کند و لبخند می زند. پس از چند لحظه گفت، آهنگی برایت ساختم و خواند:

ورو ورو کیژده قدمونه آشنا / شرنگ د پایزیب د عالمونه خبروینه، آشنا...

بعد از نشر این خواندن از رادیو وقتی که از خانه بیرون می شدم، بچه ها پشتم می دویدند ومی خواندند: ورو ورو کیژده قدمونه. در همان آغاز نشر آن در یک فلم پاکستانی هم آن را کاپی کردند. در فلم "رنج های مسیح" که میل گیبسون در سال 2004 میلادی آن را ساخته نیز از این آهنگ من بدون اجازه استفاده شده است. ما تهیه کنندۀ فلم را به محکمه کشیده ایم و دعوای ما هنوز ادامه دارد. نمی گذارم در حق آهنگی که با آن همه محبت ساخته شده در یک کشور با قانون، بی قانونی شود... "

" با یک گروه خواننده ها ونوازنده ها در قفقاز بودیم. در باغ محل اقامت ما، پهلوی فواره ی آب نشسته بودم و با دستم آهسته آهسته گل ها را نوازش می دادم. زاخیل که با استاد محمدعمراز دور مرا دیده بودند، وقتی نزدیک آمد خواندنی را که هماندم از دیدن آن حالت برایش الهام شده بود، برایم خواند:

زه په گلونوکی لوبیگم د لالی سره / نشکوه باغوانه گلان نشکوه

استاد محمد عمر که شنید خوشش آمد و گفت که موزیک آن را خودش خواهد ساخت و بسیار زیبا هم ساخت.

از میان هفتصد و سی آهنگی که من خوانده ام، همین را بیشتر از همه خوش دارم."

"سال 1368 خورشیدی بود. زاخیل در بستر بیماری افتاده بود که این شعر و آهنگ را برایم ساخت:

سنگه مینه زما و ستا وه، سنگه هیرشو دیو بل نه

او همچنان بیمار بود که من این آهنگ را ثبت کردم. این آخرین شعر و آهنگ محمد دین زاخیل بود. چند روز بعد، او جان به جان آفرین تسلیم کرد."

"احمدظاهر مرحوم می خواست یک کست دوگانه ثبت کنیم. زاخیل گفته بود که کامپوزها را تهیه می کند و استاد سرمست ساختن موسیقی آن را به دوش گرفته بود. ما یک کامپوز گلزمان را که احمدظاهر قبلاً هم آن را خوانده بود، تمرین کردیم: اوبه درته راورم، سابه درته پاخم...

همان هفته که قرار بود آن خواندن را ثبت کنیم، احمدظاهر کشته شد. او مرا "مادرجان" خطاب می کرد."

یک فهرست ناتمام از آهنگ های به یادماندنی قمرگل می تواند چنین باشد:

په لویو غرو باندی راتاو شوه توفانونه (آهنگ: زاخیل – شعر/ تصنیف: عبدالله غمخور)

ورو ورو کیژده قدمونه، آشنا (آهنگ: زاخیل – شعر/ تصنیف: زاخیل)

زه سپینه کوتره یم اوچته پروازونه کرم (آهنگ: زاخیل – شعر/ تصنیف: بینا)

زه په جارو کرم زیارتونه، شینکی بابا (آهنگ: زاخیل – شعر/ تصنیف: زاخیل)

زه انتظار کوم دستا دسترگو (آهنگ: ... – شعر/ تصنیف: صدیقی)

چه می مینه خدای می په تا باندی پیدا کره (آهنگ: زاخیل – شعر/ تصنیف: رحمان بابا)

ای ملنگه یاره، کیژده قدم رو (آهنگ: زاخیل – شعر/ تصنیف: زاخیل)

نیمه پخه یم نیمه زیره زرغونه یمه (آهنگ: فلکلور – شعر/ تصنیف: زاخیل/ فلکلور)

سنگه مینه زما و ستا وه، سنگه هیر شو دیو بل نه (آهنگ: زاخیل – شعر/تصنیف: زاخیل)

زه چه په تورو سترگو تور رنجه کوم پوری موری (آهنگ: زاخیل – شعر/ تصنیف: زاخیل)

رازه چه یوه جوره کرو جونگره په جنگل کی (آهنگ: زاخیل – شعر/تصنیف: حمزه شینواری)

رازه چه لارشه درته رابولوم پیزوان گلی (آهنگ: زاخیل – شعر/تصنیف: قاری برکت الله سلیم)

وگوره ته ماته، تا نظر کی سنگه شکارو (آهنگ: زاخیل – شعر/تصنیف: شاهین)

ای ریباره راته وایه چه دلدار می وو که نه وو (آهنگ: زاخیل – شعر/تصنیف: نصرالله حافظ)

آغاز دوباره

در میان بانوانی که به زبان پشتو می خوانند، قمرگل یک آغاز دوباره است. قبل از او پروین، رخشانه و آزاده و شاید هم یکی دو آوازخوان دیگر، در ضمن خواندن های خود چند آهنگی هم به زبان پشتو در رادیو خوانده بودند. آن آهنگ ها ولی در حاشیۀ کارهایشان قرار داشت. با قمر گل اما، موسیقی بانوانی که به زبان پشتو می خوانند جان گرفت و با جدیت آغاز شد. او تمام عمر هنری خود را به همین زبان خواند و جز هشت نُه آهنگی که به زبان فارسی سروده، دیگر یا آهنگ های فلکلور پشتو را خوانده و یا هم آهنگ های تازۀ پشتو را.

پیمودن راهی که او پشت سر گذاشته به هیچ وجهی ساده و آسان نبود. با اینکه خانواده او با آوازخوان شدن یک زن مشکلی نداشت، ولی خویشاوندان و محیط او به هیچ رو طرفدار این انتخاب - از نظر آنان - ناپسند او نبوده اند. رسیدن به یک آرزو در یک محیط ناسازگار و پر از تعصب، سخت جانی، جرئت و از خودگذری بسیار می خواهد؛ به ویژه که رهرو زن باشد. او با این ها، جمع ذوق و استعداد و تلاش، در مصاف با همۀ تعصبات و تنگ نظری ها پیروز به در شد، و راه را برای بانوانی باز کرد که پس از او آهنگ پیوستن به این قافلۀ یک نفری را داشتند.

شهرت قمرگل امروز منحصر به افغانستان نیست بلکه فراتر از سرحدات آن در تمام مناطق پشتون نشین پاکستان نیز موسیقی او شنیده و بازخوانی می شود. او با هنرمندان آن دیار نیز کارهای مشترک انجام داده از جمله با خیال محمد پنج آلبوم ثبت کرده است.

اگر از او در مورد موسیقی امروز بپرسی، همانگونه که من پرسیدم، جوابش از تورنتوی کانادا کوتاه و طنزآمیز است: " بسیاری از خواندن های امروزی چیزی نیستند جز شرَنگه شرَنگه، درَزه درَزه!"

او مکتب نخوانده و مثل بسیاری از ما سال دقیق تولد خود را هم نمی داند. اما او قادر به انجام کاری شده که بسیاری ها که بسیار چیزها می دانند، از انجامش عاجز هستند. او اگر از عشق گفته یا از صلح، با محبت گفته و صادقانه گفته. این را در بسیار خواندن های او می شنویم و حس می کنیم.

نویسنده: یما ناشر یکمنش

ویراستار: عاصف حسینی

یادداشت:

1- استفاده از سلسه «یک پنجه ساز؛ گپی با هنرمند» بدون ذکر منبع و لینک گذاشتن، مجاز نیست.

2- رادیو دویچه وله متاسفانه نتوانست تصاویر بانو قمر گل را به دست بیاورد؛ به همین سبب، این مطلب بدون عکس هنرمند به نشر می رسد.

مطالب مرتبط