1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

Κοινωνία & Πολιτισμός

"Οι Γερμανοί γάιδαροι λένε πάντα ναι"

Ολοκληρώθηκε η έκδοση του τετράτομου "Λεξικού του πρώιμου ελληνικού έπους", ενός έργου πνοής που είχε ξεκινήσει το 1945 ο φιλόλογος Bruno Snell. Το λεξικό προσφέρει μια κατάδυση στην πρώτη φάση της ευρωπαϊκής σκέψης.

default

Ρωμαϊκή προτομή του Ομήρου

Οι γερμανικές εφημερίδες με εκτενή άρθρα καλωσορίζουν αυτές τις μέρες την έκδοση ενός βιβλίου. Για την «Μακρά πνοή του πνεύματος» κάνει λόγο η Frankfurter Allgemeine Zeitung, για ένα «Με πολλή φροντίδα φυλαγμένο μορφωτικό θησαυρό» η Neue Zürcher Zeitung. Και ποιο είναι το βιβλίο που αναρριπίζει τον ενθουσιασμό των κριτικών; Ο τέταρτος και τελευταίος τόμος του Λεξικού του πρώιμου ελληνικού έπους που εκδόθηκε τώρα από την Ακαδημία Επιστημών της Γοτίγγης και γιορτάστηκε μάλιστα με ένα διεθνές επιστημονικό συμπόσιο στις αρχές Οκτωβρίου, όπου συμμετείχαν κορυφές της ομηρικής έρευνας, ανάμεσά τους και ο Αντώνιος Ρεγκάκος από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Symbolbild Denker von Rodin vor Europaflagge

Η ανακάλυψη του πνεύματος

Το ερμηνευτικό αυτό λεξικό της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, της ποίησης του Ησιόδου και των Ομηρικών Ύμνων ξεκίνησε το 1945. Ήταν ιδέα ενός δεινού φιλολόγου, και όχι μόνο, της εποχής, του Bruno Snell. Στην Ελλάδα γνωστός και εκτός φιλολογικών κύκλων μετά τη μετάφραση του κορυφαίου έργου του Η ανακάλυψη του πνεύματος. Ο Snell ήθελε από τη φιλολογική έρευνα να αναδεικνύει την πορεία του ανθρώπινου πνεύματος και της συνείδησης κατά τη διαδικασία εκλογίκευσης του κόσμου, να αναδεικνύει την εξατομίκευση του ανθρώπου όπως τη βλέπουμε να εξελίσσεται βαθμιαία από το έπος, όπου ο άνθρωπος είναι ακόμα άβουλο άθυρμα των θεών, στη λυρική ποίηση, όπου αφυπνίζεται η προσωπικότητά του, έως την τραγωδία, όπου παίρνει πια συνειδητές αποφάσεις. Αυτή την πορεία του ανθρώπου την παρακολουθεί κανείς και μέσα από την εξέλιξη της γλώσσας και τη μετακύλιση των εννοιών. Είναι αυτή η πορεία που έκανε την αρχαία Ελλάδα μήτρα της Ευρώπης.

Lueneburger Heide Ein Esel im Internationalen Muehlen - Freilicht - Museum in Gifhorn

Τα ναι και τα όχι

Αυτή την ενηλικίωση του δυτικού ανθρώπου παρακολουθεί και το Λεξικό του πρώιμου ελληνικού έπους επί τη βάσει της πιο πρώιμης ευρωπαϊκής ποίησης. Για τον Bruno Snell οι λέξεις και οι έννοιες ήταν δεμένες πάντα με την εποχή τους και δεν είχαν κάποιο αιώνιο περιεχόμενο ή κάποια ανιστορική αξία. Άραγε από την ιστορική μελέτη της γλώσσας και των εννοιών έβγαζε ο Snell συμπεράσματα και για τη δική του εποχή, εποχή ανόδου και κατίσχυσης του ναζισμού; Έβγαζε. Το 1935 με δημοψήφισμα οι Γερμανοί είχαν πει το ναι στους εθνικοσοσιαλιστές επιβήτορες της εξουσίας. Και δημοσιεύει τότε ο Snell στο φιλολογικό περιοδικό Hermes ένα φαινομενικά ανώδυνο μελέτημα για μια παρωνυχίδα της κλασσικής φιλολογίας, για το γκάρισμα του γαϊδάρου στα αρχαία ελληνικά. Η κατακλείδα του: «Η μόνη πραγματική λέξη που μπορούσε να προφέρει ένας Έλλην όνος ήταν το ου, που ισοδυναμούσε στη γλώσσα των ανθρώπων με το όχι, ενώ κατά παράδοξο τρόπο οι Γερμανοί γάιδαροι λένε πάντα το ακριβώς αντίθετο, λένε πάντα ναι.»

Σπύρος Μοσκόβου

Υπεύθ. σύνταξης: Βιβή Παπαναγιώτου

Ηχητικό και οπτικό υλικό για το θέμα