1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

TEME

Svađa oko gasovoda koji treba svima

Brisel pravda stopiranje radova na Južnom toku razilaženjem ovog projekta s pravilima EU-a. Stručnjaci međutim vjeruju da je to način pritiska na Rusiju zbog spora s Ukrajinom, ali dodaju: nešto će se već dogovoriti.

Skica pokazuje gasovod koji se s ruske teritorije dnom Crnog mora pruža do Bugarske, a odatle, preko Srbije, do pet zemalja Evropske unije. Drugim riječima – Južni tok zaobilazi Ukrajinu u širokom luku. Kritičari naglašavaju upravo taj geopolitički kontekst nakon što je Brisel natjerao zvaničnu Sofiju da zamrzne gradnju gasovoda. „Mi ne blokiramo Južni tok, ali kažemo da on mora biti usklađen s evropskim pravilima“, tvrdi Sabine Berger, portparolka evropskog komesara za energetiku.

Kako vole da kažu evropski zvaničnici, gasovod mora da funkcioniše kao autoput – svako ko plati, može da se vozi. U suprotnom, čitava Evropa može postati talac jednog proizvođača gasa, navode diplomatski izvori u Briselu. Međutim, Gasprom nije bio spreman da otvori cijevi Južnog toka za druge ponuđače, a Brisel nije bio spreman na ustupke. Berger zato u razgovoru za DW demantuje da stopiranje radova u Bugarskoj ima ikakve veze s gasnim trzavicama između Kijeva i Moskve ili da EU na ovaj način primorava Rusiju da dio svog gasa i dalje transportuje preko Ukrajine.

Bulgarien Russland Gazprom

Nekada nasmijani: šef gasproma Miler (lijevo) i bivši premijer Bugarske Borisov prošlog decembra

Pravila ili pritisci?

Stručnjaci s kojima je razgovarao DW misle drugačije. Štefan Koler, šef Njemačke energetske agencije, kaže da EU mora da štiti sopstvena tržišna pravila – koja podrazumijevaju da prodavač gasa ne može istovremeno biti gazda nad gasnom mrežom – ali podsjeća da se i Norveška pri isporuci gasa ne drži briselskih zakona i da je to do sada bilo prihvaćeno kao izuzetak.

„Očigledno je da, od izbijanja krize u Ukrajini, Brisel nastupa oštrije kako bi spriječio projekat Južnog toka. To je u velikoj mjeri politizacija ovog projekta“, kaže Koler. „Imamo već Sjeverni tok koji ide kroz Baltičko more. Ako se izgradi i Južni tok, Ukrajina ostaje bez tranzitne uloge i time evropske zemlje gube poziciju moći koju trenutno imaju u odnosu na Rusiju. Tada neće moći da vrše pritisak kao danas.“

Koler dodaje da ni Moskva nije nevinašce u ovom slučaju – Gasprom trenutno od Ukrajine zahtijeva „političku cijenu gasa“ od 480 dolara za hiljadu kubika. „Rusija mora da ponudi Kijevu tržišne cijene koje plaćamo i mi u zapadnoj Evropi. S druge strane, Ukrajina mora da se obaveže da će zaista i plaćati gas – jer ima značajne dugove. Takođe, mora da održava svoju gasnu mrežu koja je sada u očajnom stanju.“

Šta da rade mali?

Osim šest država Unije (Bugarska, Hrvatska, Mađarska, Grčka, Slovenija i Austrija), prepucavanja oko Južnog toka s pažnjom prate političari u Srbiji, ali i BiH, do koje bi stizao jedan sporedni krak gasovoda. Te dvije zemlje mogu samo da čekaju dogovor velikih, dakle Brisela i Moskve, kaže Vladimir Marković, savjetnik iz konzultantske firme Serbia Energy. „Srpska Vlada je namijenila značajna sredstva za pripremne radove koji će možda biti nastavljeni – poput eksproprijacije zemljišta – ali bez ulaženja u građevinske radove kako se ne bi kršila preporuka EU-a“, kaže on za DW.

SER Die South Stream und Trans-Adriatic Pipelines

Evropska komisija podsjeća da je u izveštajima o napretku Srbije i BiH upozorila ove zemlje da moraju da se pridržavaju odredbi Brisela s obzirom na to da su članice Energetske zajednice. Marković kaže da zemlje koje nisu članice EU-a ne mogu biti novčano kažnjene (što je prijetilo Bugarskoj), ali da mogu biti „izložene neformalnim pritiscima na mnogo načina“. Dodaje da je upravo nezainteresovanost EU-a za energetsku sigurnost Srbije ostavila Beogradu malo prostora za igru – gasni dogovor s Moskvom morao se napraviti.

Svi gasovodi vode u Rusiju

Poznavaoci prilika ubijeđeni su u kompromis oko Južnog toka jer čitava Evropa u narednim decenijama teško može da nađe alternativu ruskom gasu. „Evropa srednjeročno ne može da supstituiše uvoz gasa iz Rusije“, kaže za DW Kristijan Grovič s Energetskog instituta pri kelnskom univerzitetu. „S ekonomskog stanovišta nema logike izbjegavati ruski gas jer bi energenti drugih izvora bili znatno skuplji.“ Tu se prije svega misli na tečni gas iz Sjedinjenih Država, za čiji prijem trenutno u Evropi ne postoje odgovarajuća postrojenja.

Sabine Berger iz Evropske komisije podsjeća da su prioritet Brisela novi snabdjevači – recimo Azerbejdžan čiji gas bi stizao kroz planirani Prekojadranski gasovod (vidi gornju grafiku). Međutim, do Evrope bi stizalo tek deset milijardi kubika gasa godišnje – šest puta manje od projektovanog kapaciteta Južnog toka, upozorava Štefan Koler i jasno dodaje: „Prekojadranski gasovod nije alternativa.“

Koler podsjeća da oklijevanje s Južnim tokom može podijeliti EU jer su južne zemlje veoma zainteresovane za moderni gasovod. „Te zemlje su na svojoj koži dobro osjetile kada je ukrajinska tranzitna mreža otkazala.“ Vladimir Marković vjeruje da je „Evropskoj uniji potreban Južni tok bez obzira na sve političke akrobacije. Ne zaboravite da su akcionari tog projekta i firme iz EU-a, kao i u slučaju Sjevernog toka.“

Iako ubijeđeni u kompromis, naši sagovornici nisu mogli da prognoziraju kada će problemi oko izgradnje gasovoda biti prevaziđeni. Ambiciozni plan je bio da Južni tok proradi već krajem sljedeće godine – od tog roka, izvjesno je, neće biti ništa.