1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

Politika

Osam vijekova "Magna carte"

Prije tačno 800 godina u Velikoj Britaniji je potpisan dokument pod nazivom Magna carta libertatum. Tri člana iz tog dokumenta važe i danas, a na njega su se tokom istorije pozivali mnogi zakonodavci širom svijeta.

Petnaesti jun 1215: na obali Temze susreću se engleski kralj Jovan bez Zemlje (Džon) i predstavnici barona, koji su nezadovoljni prije svega zbog poreza. Kako bi izbjegao građanski rat, kralj potpisuje dokument, koji u stvari ima karakter mirovnog sporazuma. Istovremeno, Magna carta libertatum (Velika povelja sloboda) prvi put u Engleskoj garantuje podanicima niz osnovnih prava. Dejvid Karpenter, profesor za vojnu istoriju na Londonskom kraljevskom koledžu, kaže da je u novom zakonu revolucionarno bilo to što je i vladar podvrgnut zakonu.

Kralj potpisuje dokument. Magna carta je označila početak puta ka konstitucionalnoj monarhiji u Velikoj Britaniji.

Kralj potpisuje dokument. Magna carta je označila početak puta ka konstitucionalnoj monarhiji u Velikoj Britaniji.

Velika povelja sloboda sastoji se od 63 poglavlja i 3.550 reči – na latinskom. Dejvid Karpenter smatra da je dokument značajan u prvom redu jer je tako detaljan, ali i zato što je kasnije imao uticaj koji nisu imali slični prethodni dokumentu.

Principi i danas zvuče moderno. Svako ima pravo na fer proces, niko ne može bez presude završiti u zatvoru, niko ne može biti oporezovan a da njegovi interesi nisu zastupljeni. Međutim, ne postoji jedna jedina Magna carta već nekoliko verzija prvobitnog teksta. Šta znači Magna carta?

Čak i britanski premijer Dejvid Kameron, gostujući u jednoj televizijskoj emisiji u Sjedinjenim Američkim Državama, nije znao kako da prevede izraz Magna carta na engleski. U stvari to je Great Charter – Velika povelja. Prvo je prevedena sa latinskog na francuski, a kasnije i na engleski.

Uticaj Velike povelje

U prvim vijekovima postojanja nije imala veliki značaj, ali je od 17. vijeka počeo njen pobjedonosni pohod. Postala je mit, simbol, ikona slobode. I to više nego što joj sadržaj kaže, smatra Džulijan Harison, iz Britanske biblioteke.

Bill of Rights England 1689

"Bill of Rights" je dokument koji se dijelom oslanja na Magna cartu

Magna carta mnogima služi kao projekciona površina. Godine 1689. napisan je nacrt zakona o pravima (Bill of Rights), francuska Deklaracija o ljudskim pravima sto godina kasnije, a Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima je nastala 1948. I svi inicijatori za usvajanje tih dokumenata pozivali su se na „Veliku povelju“.

Heder Rouland, bibliotekarka Londonskog antikvarijatskog društva, podsjeća da su se utemeljivači Sjedinjenih Američkih Država, ali i Mahatma Gandi, vodeći 1947. Indiju u nezavisnost, rukovodili principima tog istorijskog dokumenta, te da je južnoafrički borac protiv rasne segregacije, Nelson Mendela, 1964. u sudskom procesu koji je protiv njega vodio režim citirao iz istog izvora. Heder Rouland smatra da značaj koji danas ima Magna carta još uvijek nije jasan svim Britancima, i da britanskom pravosudnom sistemu nedostaje ustav koji bi do kraja ovaplotio duh „Velike povelje“: „Čudno je to, da je taj engleski dokument ušao u ustave širom svijeta ili barem uticao na njih – od SAD do Tonga, a da mi još uvijek nemamo pisani ustav“. U tome ona vidi ironiju istorije.

U međuvremenu je Magna carta postala dio masovne kulture. Američki reper Džej-Zi (Jay-Z) je jedan od svojih albuma nazvao „Magna Carta Holy Grail“. To pokazuje da ovaj dokument i poslije 800 godina ima kultni status.

Preporuka redakcije