Jevreji - 1968. državni neprijatelji u Poljskoj | Evropa | DW | 08.03.2018
  1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

Evropa

Jevreji - 1968. državni neprijatelji u Poljskoj

Komunistička partija Poljske proglasila je hiljade Jevreja državnim neprijateljima i natjerala ih da prije pet decenija napuste zemlju. Istoričari i savremenici tog progona upozoravaju da antisemitizam ponovo raste.

Jozef Lebenbaum radio je kao novinar za list Glas radnika u Lođu augusta 1968, kada je bio primoran da napusti Poljsku. Razlog je bilo njegovo jevrejsko porijeklo. Bilo je to doba kada se stari plamen antisemitizma ponovo rasplamsao u Poljskoj, a komunistički režim pronalazio najrazličitije, često apsurdne izgovore, da se riješi Jevreja.

„Sa 38 godina, bio sam usred moje poslovne karijere. I odjednom, nije više bilo ni mog posla, ni kolega, ni stana. Nestala je i poljska kultura, u kojoj sam odrastao", kaže Lebenbaum za Dojče vele.

'Cioniste u Sion!'

Varšava, 8. mart 1968: Policija prebija studente koji protestuju protiv državne cenzure i represije. Predvodnici protesta se žigošu kao anti-poljski i anti-državni elementi, i državni vrh pokreće kampanju mržnje. Organizuju se masovna okupljanja, na kojima se krivica za sve slabosti pljačkaškog komunističkog sistema prebacuje na Jevreje na visokim položajima. Čuju se parole „Cioniste u Sion!" odnosno u Izrael. Tokom naredne četiri godine, oko 20,000 Jevreja biva primorano da napusti Poljsku.

Novinaru Jozefu Lebenbaumu su zamjerili komentare koje je pisao o Šestodnevnom ratu Izraela i arapskih zemalja 1967. „Moj stav bio je u skladu sa međunarodnim pravom, ali ne i sa tadašnjom propagandnom linijom Varšave, koja se nalazila na strani arapskih država", kaže Lebenbaum. Doduše, optužbe i nisu bile toliko važne, služile su samo kao izgovor da ga se riješe. Lebenbaum nije bio usamljen slučaj - svi poljski Jevreji bili su paušalno optuženi za naklonost prema Izraelu.

'Nisu to bili Poljaci, nego komunisti'

Poljski premijer Mateuš Moraviecki danas pokušava da objasni kako Poljaci nisu bili krivi za progon Jevreja 1968. godine.

U to doba, Poljska „uopšte nije postojala", rekao je Moraviecki tokom posjete Njemačkoj u februaru 2018. „Postojao je komunistički režim koji je užasno tretirao Jevreje", izjavio je. Razvijajući tu tezu, predsjednik poljske vlade tvrdi da je Sovjetski Savez nametnuo sistem koji je u Poljskoj vladao između 1945 i 1989. godine.

Trenutno se u poljskom parlamentu diskutuje o deklaraciji koja se bavi progonom Jevreja. I tu se pominju upustva iz Moskve. „Komunistički vlastodršci koji su pokrenuli antisemitska dešavanja 1968. nisu predstavljali interese naroda, nego interese Moskve", stoji u nacrtu dokumenta koji je predložio poljski senator i istoričar Jan Zarin iz nacionalističke vladajuće partije PiS.

Povratak antisemitizma

Okrugla godišnjica progona iz 1968. pada u vrijeme dok se u Poljskoj diskutuje o spornom zakonu o holokaustu i kojim je zabranjeno Poljake nazivati saučesnicima u nacističkim zločinima. Istovremeno, zvaničnici u Izraelu i Americi, ali i poljski istoričari, su zabrinuti da bi ovaj zakon mogao da dovede do poricanja bilo kakvih zločina koje su poljski državljani počinili prema Jevrejima tokom rata.

Rasprava o novom zakonu pokrenula je novi talas antisemitizma na internetu i u medijima, kaže Dariuš Štola, upravnik Muzeja za istoriju poljskih Jevreja.

„Postoje paralele između slogana i laži koje su korišćene 1968. i onih koje se koriste danas. Čini se da su antisemiti postali samouvjereniji", kaže on za Dojče vele.

Na društvenim mrežama se sada može pročitati: „Jevreji i Izrael drže na povocu ljevičarski lobi u Briselu", ili „Šteta što nisu svi Jevreji emigrirali 1968. Sad opet prave važni".

Muzej istorije poljskih Jevreja u Varšavi

Muzej istorije poljskih Jevreja u Varšavi

Lična tragedija

Jozef Lebenbaum kaže da je tužno to što se ponovo čuju antisemitske parole. To ga podsjeća 1968. kada mu je oduzeto poljsko državljanstvo.

Rođeni Varšavljanin, Lebenbaum danas kaže da je njegovo iseljenje iz Poljske bila „lična tragedija", ali podvlači da nije imao izbora. Navodni „državni neprijatelji" nisu mogli da nađu posao u tadašnjoj Poljskoj. „To je prije svega pogodilo ljude kao što sam ja", kaže Lebenbaum. Dodaje da se uvijek izjašnjavao kao Poljak i nije dijelio ljude na „Jevreje i one koji to nisu".

Mnogi prognani Jevreji prekinuli su sve veze sa Poljskom i nikada se više nisu vratili u zemlju. Ali Lebenbaum nije ni želio ni mogao da zaboravi svoje poljske korene. Tokom devedestih, kada je to bilo omogućeno da ponovo dobije poljski pasoš, iskoristio je priliku i vratio se u Varšavu.

Iako ga bole antisemitske parole, Lebenbaum ne razmišlja o novom odlasku. „NIkada se nisam ljutio Poljsku kao zemlju", kaže on.

Čitajte nas i preko DW-aplikacije za Android