1. Inhalt
  2. Navigation
  3. Weitere Inhalte
  4. Metanavigation
  5. Suche
  6. Choose from 30 Languages

Komentar

"Bosanskohercegovački islam" kao uzor za Evropu?

Nakon terorističkih napada 11.9.2001. u Evropi je počela grozničava potraga za "evropskim islamom" koji bi bio kompatibilan sa zapadnom tradicijom sekularizma i demokracije. Da li je 'bh. islam" taj model?

Koje su karakteristike bosanskog islama?

Koje su karakteristike "bosanskog islama"?

Politička i socijalna migracija nakon Drugog svjetskog rata dovela je do znatnog porasta broja muslimana u Evropi, bez obzira radi li se o "gastarbajterima" iz Turske, političkim izbjeglicama iz Irana ili Pakistana ili pak o doseljenicima iz bivših kolonija poput Alžira. Procjenjuje se da u međuvremenu samo u Njemačkoj živi više od četiri milijuna muslimana, što islam nakon katoličanstva i protestantizma čini trećom po rasprostranjenosti religijom u toj zemlji.

Dr. Armina Omerika

Dr. Armina Omerika

Dugi niz godina muslimane se međutim gotovo nije ni primjećivalo u javnom životu. Bili su to naprosto stranci u potrazi za poslom ili životom u slobodi. Ali teroristički napadi od 11. septembra 2001. su i u Evropi takoreći preko noći doveli do toga da je javnost postala svjesna prisutnosti islama na Starom kontinentu i relativno velikog broja muslimana koji tu žive. Ti ljudi nisu međutim doživljavani kao "evropski muslimani" već prije kao strano tijelo unutar evropske kršćanske i demokratske tradicije. Iz tog osjećaja je pokrenuta rasprava o spojivosti islama i demokracije i krenulo se u potragu za nekim "europskim islamom". Da li bi tzv. "bosanski islam", odnosno "bosanskohercegovački islam" mogao biti model za čitavu Evropu – odgovor na to pitanje pokušala je pronaći međunarodna konferencija islamologa i sociologa religije održana 18. i 19. novembra u Stuttgartu.

Sudionici konferencije Bosanski islam - Evropski model za budućnost? u Stuttgartu

Sudionici konferencije "Bosanski islam - Evropski model za budućnost?" u Stuttgartu

Iskustvo života u sekularnoj državi

Izazov radikalnog islamizma je u prvi plan nametnuo pitanje odnosa islama i sekularne države odnosno islama i demokracije. Upravo tu je za Evropu zanimljiva bosanskohercegovačka tradicija islama, smatra Armina Omerika, islamologinja sa Univerziteta u Bochumu i sudionica u radu Islamske konferencije u Njemačkoj: "Prije svega je važno iskustvo prakticiranja, njegovanja i razvoja islama kao vjere, kao religijske prakse i kao učenja u sekularnom okruženju."

Na Zapadu se pod islamom prije svega shvaća njegov oblik kakav se razvio u pojedinim arapskim zemljama gdje je islam državna religija a zakonodavstvo je šerijatsko. To je za evropsku demokratsku tradiciju, koja religioznost smatra privatnim izborom i naglašava načelnu razdvojenost države i crkve, ne samo strano shvaćanje već i praksa koja se doživljava kao prijetnja. Bosanskohercegovačko iskustvo pokazuje međutim da postoje i drugi oblici islama.

Reisu-l-ulema Islamske zajednice u BiH Mustafa ef. Cerić

Reisu-l-ulema Islamske zajednice u BiH Mustafa ef. Cerić

Institucionalizacija islama u BiH

Drugi Evropi zanimljiv fenomen je institucionalizacija islama u posljednjih 130 godina u Bosni i Hercegovini, napominje Armina Omerika: "Ta institucionalizacija je svoj oblik našla u Islamskoj zajednici kao organizaciji koja je suštinski demokratična, koja funkcionira prema principu izbora, ali koja usprkos tome ima jednu određenu hijerarhiju i ima vjerodostojnike koji se smatraju zvaničnim reprezentantima islama."

To odgovara evropskom iskustvu organizacije kršćanskih crkvi, bilo katoličke bilo protestanskih, jednako kao i želji da predstavnici države dobiju kompetentne sugovornike koji predstavljaju zajednicu muslimana u nekoj zemlji. Iz te perspektive gledano je bh. iskustvo islama svakako zanimljivo, posebno onima koji muslimane u Evropi žele koliko je to god moguće "bezbolno" integrirati u postojeće strukture.

Dr. Kerem Öktem

Dr. Kerem Öktem

Raznolikost islamskih tradicija

Temeljno je pitanje međutim da li je nekakav "evropski islam" uopće moguć i potreban? Po mišljenju Kerema Öktema, docenta na Centru za evropske studije na univerzitetu u Oxfordu, već je i samo postavljanje tog pitanja pogrešno. "Glavni je problem u temeljnoj pretpostravci, a to je da je islam u Evropi nešto strano, nešto što dolazi izvan Evrope, i što sada treba 'udomaćiti', 'evropeizirati', 'nacionalizirati', napominje Öktem.

To je međutim pogrešno, smatra ovaj znanstvenik turskog porijekla i njemačkog državljanstva koji radi u Velikoj Britaniji, jer islam je u Evropi već odavno, već stoljećima. I već dugo postoji tradicija zajedničkog suživota – ne samo u BiH već i u Turskoj, Albaniji, Makedoniji, Bugarskoj i drugim zemljama. Istovremeno se međutim tu radi o vrlo različitim oblicima islamske tradicije, i to treba uvažavati, smatra Öktem. "Problem je u tome da se islam u Evropi javlja u svojoj raznovrsnosti, tu se ne radi o jednoj islamskoj zajednici u Evropi, već o desecima različitih nacionalnih, lingvističkih ili kulturnih grupa. Tu nije moguće pronaći jedan jedinstveni model za sve te grupe. Raznolikost je velika, i s time se treba suočiti", naglašava Kerem Öktem.

Dr. Samuel M. Behloul

Dr. Samuel M. Behloul

Pozitivan impuls

Otuda nije realno očekivati da bi jedna tradicija islama, recimo bosanskohercegovačka, mogla biti preuzeta kao jedinstvena za Evropu, uvjeren je i Samuel Behloul (Belul), docent na teološkom falultetu u švicarskom gradu Lucernu: "Mi ćemo od države do države imati različite modele. Ja ne mogu zamisliti da bismo za 50 godina mogli imati nekakav EU-islam. Mi možemo govoriti o različitim oblicima islama na prostoru zapadne Evrope."

Ipak to ne znači da su razmišljanja o evropskom islamu i o bh. islamskoj tradiciji kao mogućem uzoru sasvim deplasirana, dodaje profesor sarajevskog univerziteta Šaćir Filandra. Jedan od najzapaženijih zagovornika tog "evropskog islama" je sadašnji reisu-l-ulema Mustafa ef. Cerić koji u inozemstvu ne propušta priliku da ukaže na to kako islam i muslimani itekako mogu i živjeti i angažirati se u sekularnoj državi i demokratskom društvu. Taj Cerićev angažman je u osnovi pozitivan, smatra Filandra.

Dr. Šaćir Filandra

Dr. Šaćir Filandra

"Ako posmatramo tržište ideja koje dolaze iz islamskog svijeta, pozitivnih i negativnih, i koje nastoje da svaka od njih predstavi islam u cjelini, onda se to što nudi dr. Mustafa Cerić nameće kao ideja i projekat koji je za Evropu vjerovatno najprihvatljiviji i njoj najbliži, zato što i dolazi od jednog eminentnog Evropljanina budući da su Bošnjaci evropski narod. Ta ideja koju on promovira i te vrijednosti koje on naglašava imaju veći demokratski kapacitet od ideja koje, recimo, možete naći u današnjoj sekularnoj Turskoj, a da ne govorimo o drugim konkurentnim modelima kao što su iranski, saudijski, koji su apsolutno neprihvatljivi ovom području."

Autor: Zoran Arbutina

Odgovorna urednica: Marina Martinović

Preporuka redakcije